Më 8 tetor 2026, në Konakun-Odën e Avdyl Mustafë Podvoricës, në fshatin Mazgit i Epër, Komuna e Obiliqit, u mbajt manifestimi mbarëkombëtar “Dita e Plisit”, edicioni XIII, pjesa e tretë, një veprimtari kulturore që synon ruajtjen, kultivimin dhe promovimin e traditës, kulturës dhe identitetit kombëtar shqiptar.
Nën moton “Të gjithë me plisa në Ditën e Plisit, plisi në UNESCO!”, manifestimi mblodhi dashamirës të kulturës shqiptare, krijues, studiues, poetë, rapsodë dhe bartës të traditës, të cilët u bashkuan në një hapësirë ku fjala, kënga, poezia dhe kujtesa kulturore u bënë pjesë e një programi të përbashkët.
Në qendër të këtij takimi qëndroi plisi shqiptar, jo vetëm si pjesë e veshjes tradicionale, por edhe si shenjë e identitetit, vazhdimësisë historike dhe përkatësisë kombëtare. Përmes kësaj veprimtarie, organizatorët përcollën mesazhin se trashëgimia kulturore ruhet dhe përcillet përmes njerëzve që e vlerësojnë, e kultivojnë dhe ua transmetojnë brezave të rinj.
KËNGA, POEZIA DHE FJALA E TRADITËS NË ODËN E MAZGITIT
Manifestimi nisi me këngën majekrahu të Nazmi Hajdarit, e cila i dha ceremonisë jehonën e traditës së lashtë shqiptare. Kjo këngë, e njohur për fuqinë e saj thirrëse dhe për karakterin e saj tradicional, krijoi atmosferën e një tubimi ku kujtesa dhe identiteti u shprehën përmes zërit dhe përvojës së përbashkët.
Më pas, shkrimtari Fadil H. Curri deklamoi një poezi kushtuar fshatit Mazgit, duke e lidhur manifestimin me ndjenjën e vendlindjes, dashurinë për vendin dhe respektin ndaj njerëzve që e ruajnë trashëgiminë kulturore. Poezia i dha odës një dimension letrar, ndërsa fjala artistike u bë pjesë e natyrshme e atmosferës së krijuar në këtë konak tradicional.
Fjalën e mori edhe ideatori i manifestimit, Ismet Krasniqi-Lala, i cili përmes organizimit të “Ditës së Plisit” ka kontribuar në krijimin dhe vazhdimin e një tradite kulturore që tashmë ka arritur edicionin XIII. Ky rrugëtim dëshmon përkushtimin për ta mbajtur të gjallë një simbol të rëndësishëm të identitetit shqiptar dhe për ta shndërruar atë në një pikë takimi për njerëzit e kulturës dhe të traditës.
PREND BUZHALA DHE KUMTESA “ODA DHE RAPSODI”
Një vend të veçantë në program zuri kumtesa e shkrimtarit, poetit dhe kritikut letrar Prend Buzhala, me titullin “Oda dhe rapsodi”, në të cilën u trajtua roli i odës shqiptare si hapësirë e komunikimit, e kuvendimit, e këngës dhe e ruajtjes së kujtesës popullore.
Në kuadër të kësaj teme, Buzhala solli në vëmendje lidhjen ndërmjet odës, rapsodit dhe këngës si pjesë të pandashme të trashëgimisë gojore shqiptare. Oda, historikisht, ka qenë vendi ku janë përcjellë rrëfime për të kaluarën, janë kënduar bëmat e të parëve dhe janë ruajtur fjalët e urta, përvojat dhe vlerat e bashkësisë.
Rapsodi, nga ana tjetër, shfaqet si bartës i gjallë i kësaj kujtese. Përmes zërit, çiftelisë dhe vargut, ai përcjell histori, legjenda, balada dhe rrëfime për trimërinë, besën, nderin, qëndresën dhe sakrificën. Në këtë mënyrë, kënga popullore shndërrohet në një formë të komunikimit me të kaluarën, duke i afruar ngjarjet dhe figurat historike me dëgjuesin e sotëm.
Në kumtesën e tij, Prend Buzhala trajtoi gjithashtu etosin etnik të këngës së rapsodëve Salih e Feriz Krasniqi, duke e vënë theksin te vlerat që përcillen përmes interpretimit të tyre. Kënga e rapsodëve, në këtë rrafsh, nuk është vetëm art i interpretimit, por edhe një mënyrë e ruajtjes së kujtesës kolektive dhe e përcjelljes së përvojës historike nga një brez te tjetri.
Sipas kësaj qasjeje, oda krijon hapësirën e dëgjimit, rapsodi sjell zërin e traditës, ndërsa kënga e ruan dhe e përcjell përvojën e bashkësisë. Pikërisht kjo lidhje e bën trashëgiminë gojore shqiptare një pasuri që vazhdon të jetojë përtej kohës kur është krijuar.
XHEMALUDIN SALIHU: VËSHTRIM MBI TRASHËGIMINË DHE IDENTITETIN SHQIPTAR
Rëndësinë historike, kulturore dhe simbolike të plisit e trajtoi edhe prof. Xhemaludin Salihu nga Presheva, duke sjellë një perspektivë që e lidh trashëgiminë shqiptare me hapësirën më të gjerë kombëtare.
Prania e studiuesve dhe krijuesve nga vise të ndryshme shqiptare i dha manifestimit një karakter mbarëkombëtar. Përmes kumtesave dhe diskutimeve, plisi u trajtua si simbol i një trashëgimie që ka kapërcyer kufijtë lokalë dhe që vazhdon të përfaqësojë kujtesën, përkatësinë dhe vazhdimësinë kulturore shqiptare.
Në këtë kontekst, kërkesa simbolike “Plisi në UNESCO!” shpreh aspiratën për promovimin dhe njohjen ndërkombëtare të kësaj trashëgimie. Ajo njëkohësisht e vë në pah rëndësinë e dokumentimit, studimit dhe transmetimit të traditave kulturore, në mënyrë që ato të mbeten të gjalla edhe për brezat e ardhshëm.
RAPSODIA, HUMORI DHE VALLET – TRASHËGIMIA NË SKENË
Programi artistik u pasurua me këngë folklorike, anekdota, humor, recitime dhe valle dyshe, duke krijuar një ndërthurje të traditës gojore me shprehjet e tjera të kulturës popullore.
Në program u paraqitën rapsodët Naim S. Krasniqi, Nazmi Hajdari dhe grupi i rapsodëve të Mazgitit, në krye me Nexhmi Durmishin. Përmes këngëve të tyre, oda u kthye në një hapësirë ku historia, kujtesa dhe përvoja popullore morën jetë përmes interpretimit artistik.
Rapsodia shqiptare ka ruajtur ndër breza rrëfime për figura historike, ngjarje të rëndësishme dhe vlera që kanë ndikuar në formimin e kujtesës kolektive. Prandaj, prania e rapsodëve në “Ditën e Plisit” nuk ishte vetëm pjesë e programit artistik, por edhe një dëshmi e vazhdimësisë së traditës së këngës së kënduar.
Ngjyrën e vallëzimit e sollën Dalina Mazreku dhe Jona Mazreku, në emër të SHKA-së “Jehona Shqiptare” nga Suhareka. Paraqitja e tyre plotësoi mozaikun kulturor të manifestimit, duke ndërthurur ritmin, lëvizjen dhe bukurinë e trashëgimisë popullore shqiptare.
Kështu, kënga majekrahu, poezia, kumtesat, rapsodia, humori dhe vallëzimi u bashkuan në një program që dëshmoi se kultura shqiptare jeton përmes shumë formave të shprehjes dhe përmes njerëzve që e bartin atë me përkushtim.
MIRËNJOHJE PËR KONTRIBUUESIT E “DITËS SË PLISIT”
Një moment me rëndësi të veçantë ishte ndarja e mirënjohjeve për personalitete dhe kontribuues që ndër vite kanë mbështetur zhvillimin e manifestimit. Përmes këtij gjesti, organizatorët vlerësuan përkushtimin, bashkëpunimin dhe kontributin e njerëzve që kanë ndihmuar në vazhdimësinë e “Ditës së Plisit”.
Mirënjohjet përfaqësuan një falënderim publik për ata që kanë kontribuar në ruajtjen e frymës së kësaj veprimtarie kulturore. Ato shprehën gjithashtu vlerësimin për punën e përbashkët, pa të cilën organizimi dhe vazhdimësia e manifestimeve të tilla do të ishin më të vështira.
Organizatorët shprehën mirënjohje të veçantë për nikoqirin, Avdyl Mustafë Podvorica, i cili e hapi konakun e tij për pjesëmarrësit dhe për këtë takim kulturor. Mikpritja e tij e plotësoi frymën tradicionale të odës shqiptare, ku pritja e mikut, respekti dhe bashkëbisedimi kanë qenë ndër vlerat themelore të jetës shoqërore.
MAZGITI, NJË VATËR E KUJTESËS DHE E IDENTITETIT SHQIPTAR
Në përmbyllje të manifestimit, Këshilli Organizativ, me përgjegjësin Ismet Krasniqi-Lala, dhe shkrimtari Fadil H. Curri shprehën mirënjohjen e tyre për të gjithë pjesëmarrësit, bashkëpunëtorët dhe dashamirësit e kulturës shqiptare që kontribuuan në realizimin e edicionit XIII të “Ditës së Plisit”.
Ata theksuan rëndësinë e vazhdimit të kësaj veprimtarie si një tribunë kulturore për ruajtjen, kultivimin dhe promovimin e traditës dhe të identitetit kombëtar shqiptar, duke vënë në pah nevojën që trashëgimia të përcillet te brezat e rinj.
Edicioni XIII, pjesa e tretë, i mbajtur në Konakun-Odën e Avdyl Mustafë Podvoricës në Mazgit të Epër, dëshmoi se tradita nuk është vetëm kujtim i së kaluarës, por edhe një pjesë e gjallë e së tashmes. Përmes odës, këngës, poezisë, kumtesave dhe vallëzimit, ajo vazhdon të ruajë lidhjen ndërmjet brezave dhe të forcojë ndjenjën e përkatësisë kulturore.
Plisi mbetet simbol i identitetit, krenarisë dhe vazhdimësisë shqiptare. Ndërsa oda e ruan fjalën, rapsodi e përcjell kujtesën dhe kënga e mban gjallë historinë, manifestime si “Dita e Plisit” krijojnë hapësirën ku këto vlera bashkohen dhe u përcillen brezave të rinj.
Me moton “Të gjithë me plisa në Ditën e Plisit, plisi në UNESCO!”, organizatorët përcollën mesazhin se ruajtja e trashëgimisë kulturore kërkon përkushtim të vazhdueshëm, bashkëpunim dhe vetëdije për vlerat që përbëjnë identitetin shqiptar.
Shkruar nga Rrahman Hyseni
