Rrugëtimi artistik dhe intelektual i aktorit, regjisorit, shkrimtarit dhe profesorit Xhevat Limani është i lidhur ngushtë me pasionin për gjuhën shqipe, artin dhe kulturën kombëtare. I lindur dhe i rritur në Strugë, Limani që në rininë e hershme u formua në një mjedis ku tradita, kultura dhe identiteti shqiptar zinin një vend të veçantë.
Një episod i treguar nga jeta familjare e tij dëshmon për këtë frymë. Gjatë viteve të studimeve në Universitetin e Prishtinës, ku ndiqte aktrimin dhe gjuhën e letërsinë shqipe, Xhevat Limani ftoi në shtëpinë e familjes në Strugë një grup profesorësh të shquar, në krye të të cilëve ishte edhe gjuhëtari i njohur Eqrem Çabej.
Përpara mbërritjes së mysafirëve, studenti i ri kishte edhe një shqetësim: si do t’i priste i ati, një burrë i formuar në vështirësitë e jetës, këta intelektualë të njohur?
Kur makina u ndal para shtëpisë, në hyrje u shfaq i zoti i shtëpisë, i veshur me kostum kombëtar. Në xhepin e xhamadanit i dallohej një shami e kuqe me shqiponjën e zezë.
“Mirë se vini, o mëmëdhetarë të nderuar!”, u tha ai mysafirëve dhe, pa humbur kohë, nisi një valle tradicionale.
Pritja e pazakontë i befasoi profesorët. Mes tyre ishte edhe Eqrem Çabej, i lindur në Gjirokastër dhe i formuar akademikisht në Vjenë. Në atë oborr familjar, tradita shqiptare u shndërrua në një mënyrë të veçantë komunikimi dhe mikpritjeje.
Ky episod, i ruajtur në kujtesën e familjes, është një nga shembujt që shpjegojnë edhe mjedisin kulturor në të cilin u formua personaliteti i Xhevat Limanit.
ARTISTI DHE TRIBUNI
Gjatë viteve të studimeve në Universitetin e Prishtinës, Limani u dallua jo vetëm për rezultatet akademike, por edhe për angazhimin e tij në jetën studentore.
Në materialet biografike dhe publicistike kushtuar veprimtarisë së tij, ai përshkruhet si një nga studentët e angazhuar në zhvillimet e vitit 1981 dhe në protestat studentore të asaj kohe.
Më pas, në Shkup, krahas veprimtarisë artistike, ai u përfshi edhe në jetën publike shqiptare. Rrugëtimi i tij artistik u shoqërua me role të shumta në teatër e film, ndërsa qëndrimet e tij publike e vendosën shpesh në qendër të debateve dhe zhvillimeve të kohës.
Sipas dëshmive të publikuara rreth jetës së tij, për shkak të angazhimit publik ai u përball edhe me kërcënime dhe presione, çka ndikoi në vendimin për t’u larguar drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
THEMELUES I NJË SKENE SHQIPTARE NË SHBA
Vendosja në Nju Jork shënoi një kapitull të ri në jetën e Xhevat Limanit. Në Shtetet e Bashkuara, ai vazhdoi veprimtarinë artistike dhe kulturore, duke u angazhuar në krijimin dhe zhvillimin e një hapësire teatrale shqiptare.
Përmes teatrit, ai synoi të afronte artistë shqiptarë, veçanërisht brezin e ri, dhe të krijonte ura bashkëpunimi me komunitetin shqiptar në diasporë.
Veprimtaria e tij nuk u kufizua vetëm në skenën e teatrit. Limani mori pjesë në manifestime kulturore e atdhetare në komunitetet shqiptare në Shtetet e Bashkuara, ku interpretoi poezi dhe tekste kushtuar gjuhës shqipe, historisë dhe figurave kombëtare.
Në qytete të ndryshme amerikane, përfshirë Bostonin, Miçiganin dhe Filadelfian, ai u bë pjesë e aktiviteteve të diasporës shqiptare.
“ARTISTI PA ATDHE” – HISTORIA E KTHYER NË ART
Një tjetër dimension i veprimtarisë së Xhevat Limanit është letërsia dhe kinematografia.
Ai është autor i librave, skenarëve dhe projekteve filmike, ndërsa një nga veprat më të njohura të tij është romani “Artisti pa atdhe”.
Vepra trajton çështje të identitetit, historisë, mërgimit dhe marrëdhënies së individit me atdheun. Përmes një rrëfimi me elemente dramatike, autori ndërthur përjetimin personal me ngjarje dhe figura të historisë shqiptare.
Në qendër të romanit vendoset edhe një marshim simbolik i shqiptarëve të Strugës drejt Vlorës, në kuadër të 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë. Në këtë rrëfim shfaqen figura historike dhe kombëtare, mes tyre Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, Ismail Qemali dhe Adem Jashari.
Limani nuk synon të shkruajë një histori akademike. Përmes letërsisë, ai e trajton historinë si material artistik, duke u përqendruar te emocionet, përjetimet dhe marrëdhëniet njerëzore.
Një veçori e romanit është përdorimi i gjuhës së pasur dhe krijimi i fjalëformimeve të reja, që i japin rrëfimit një karakter të veçantë stilistik.
NGA TEATRI TEK KINEMATOGRAFIA
Xhevat Limani është angazhuar edhe në fushën e filmit. Ndër projektet e tij përmendet filmi-epope “Ata nuk ishin vetëm”, i realizuar në katër seri dhe i kushtuar luftës së Kosovës dhe përvojave të shqiptarëve gjatë viteve të konfliktit.
Për realizimin e këtij projekti, Limani ka mbledhur dëshmi nga komunitetet shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe ka intervistuar persona që kanë përjetuar drejtpërdrejt ngjarjet e asaj periudhe.
Puna e tij në këtë drejtim synon të ruajë kujtesën dhe dëshmitë e një periudhe të rëndësishme të historisë së Kosovës.
SKËNDERBEU – ROLI I ËNDRRËS
Mes figurave që kanë shoqëruar krijimtarinë e Xhevat Limanit, një vend të veçantë zë Gjergj Kastrioti-Skënderbeu.
Dëshira për ta interpretuar heroin kombëtar u shndërrua në një projekt artistik konkret përmes poemës dramatike “Gjergj Kastriot Skënderbeu”, të cilën Limani e ka interpretuar në skena të ndryshme shqiptare dhe në diasporë.
Në këtë vepër, aktori ndërthur interpretimin teatral me monologun dhe poezinë, duke e sjellë figurën e Skënderbeut përmes një gjuhe artistike dhe emocionale.
Shfaqja është prezantuar në Nju Jork, Prishtinë, Tetovë, në komunitetet arbëreshe të Italisë dhe në Tiranë, ku është interpretuar edhe në kuadër të aktiviteteve përkujtimore kushtuar heroit kombëtar.
NJË JETË MES SKENËS, LETËRSISË DHE KULTURËS
Xhevat Limani e ka ndërtuar veprimtarinë e tij në disa fusha: teatër, film, regji, letërsi, mësimdhënie dhe veprimtari kulturore.
Nga Struga, në Prishtinë, Shkup e më pas në Nju Jork, rrugëtimi i tij është shoqëruar me skenën, librin dhe angazhimin në komunitetin shqiptar.
Përtej roleve të shumta artistike, ai ka ndërtuar një profil ku ndërthuren aktori, regjisori, shkrimtari dhe pedagogu. Për të, arti ka qenë një mënyrë për të komunikuar me publikun, ndërsa gjuha shqipe dhe kultura shqiptare kanë mbetur një nga temat qendrore të krijimtarisë së tij.
Në këtë kuptim, Xhevat Limani mbetet një figurë e lidhur ngushtë me skenën shqiptare në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Shqipëri dhe diasporë, duke e parë artin si një hapësirë ku kujtesa, identiteti dhe krijimtaria bashkohen.
Shkruar nga Rrahman Hyseni
