Veshja tradicionale e grave shqiptare nga treva e Medvegjës përbën një pasuri të veçantë kulturore, e cila fatkeqësisht është trajtuar shumë pak në studimet etnografike. Ajo nuk ishte thjesht një formë mbulimi apo zbukurimi, por një gjuhë e heshtur që tregonte qartë moshën, statusin familjar dhe pozitën shoqërore të gruas brenda komunitetit.
Në shoqërinë tradicionale të kësaj treve, veshja ishte një kod i njohur për të gjithë. Përmes saj dallohej vajza e re, vajza beqare e pjekur për martesë, nusja e re, gruaja e martuar dhe gruaja në moshë. Çdo ndryshim në jetën familjare pasqyrohej edhe në veshje.
Veshja e vajzave beqare
Vajzat beqare, veçanërisht ato që konsideroheshin “në rend për martesë”, mbanin veshje të thjeshtë, por të pastër dhe simbolike. Ato zakonisht vishnin këmishë të bardhë, e cila përfaqësonte pastërtinë, ndershmërinë dhe virgjërinë. Shamia në kokë ishte e domosdoshme, e lidhur në mënyrë të rregullt, pa zbukurime të tepruara, duke treguar modestinë dhe edukatën familjare.
Çorapet e bardha ishin pjesë përbërëse e veshjes së përditshme dhe festive, duke ruajtur harmoninë me këmishën. Gjatë stinës së dimrit, vajzat mbanin mitan të zi, i cili shërbente si mbrojtje nga i ftohti, por njëkohësisht ruante seriozitetin dhe thjeshtësinë e pamjes së tyre.
Dallimet sipas moshës dhe statusit
Me kalimin e moshës dhe ndryshimin e statusit familjar, veshja pësonte ndryshime të dukshme. Vajzat e reja dalloheshin për thjeshtësinë dhe ngjyrat e hapura, ndërsa pas martesës, veshja bëhej më e mbyllur dhe më e errët në ngjyra. Gratë e martuara mbanin shami të lidhura ndryshe, ndërsa elementët e bardhë zëvendësoheshin gradualisht me ngjyra më të errëta, si shenjë e përgjegjësisë dhe pjekurisë familjare.
Gratë më të moshuara mbanin veshje edhe më të thjeshta dhe më serioze, duke reflektuar urtësinë, përvojën dhe respektin që gëzonin në familje dhe në shoqëri.
Rëndësia kulturore
Këto veshje tradicionale nuk ishin të rastësishme. Ato ishin të ndërtuara mbi norma të forta shoqërore dhe kulturore, të trashëguara brez pas brezi. Përmes tyre ruhej identiteti shqiptar i Medvegjës dhe forcohej ndjenja e përkatësisë kombëtare.
Sot, kjo trashëgimi rrezikon të harrohet. Prandaj, dokumentimi dhe publikimi i këtyre vlerave është i domosdoshëm për të ruajtur kujtesën historike dhe kulturore të grave shqiptare të kësaj treve, të cilat përmes veshjes së tyre kanë përcjellë dinjitet, kulturë dhe identitet.
Shkrimi dhe fotografitë janë botuar në librin e autorit Rrahman Hyseni, “Shqiptarët e Medvegjës nëpër shekuj”.
Materialet e publikuara nuk mund të kopjohen, riprodhohen apo përdoren në asnjë formë pa lejen paraprake të autorit, Rrahman Hyseni.
