“Dashuria në heshtje” e autorit Arsim Bafti Krasniqi është një roman që e vendos dashurinë në përballje me kohën, heshtjen dhe rrethanat e jetës. Nuk kemi të bëjmë thjesht me një histori romantike, por me një rrëfim mbi atë që mbetet brenda njeriut kur fjalët nuk thuhen në momentin e duhur. Është historia e një ndjenje që nuk pati mundësinë të shndërrohej në jetë të përbashkët, por që, pavarësisht viteve, vazhdoi të jetonte në kujtesën dhe shpirtin e dy njerëzve.
Në qendër të romanit janë Arbeni dhe Zana, dy personazhe që njihen në rini dhe mes tyre lind një afërsi e veçantë. Marrëdhënia e tyre zhvillohet përmes takimeve, shikimeve, pritjeve dhe atyre heshtjeve që shpesh flasin më shumë se fjalët. Ata e ndiejnë njëri-tjetrin, por nuk arrijnë ta artikulojnë atë që po lind mes tyre. Pikërisht kjo mungesë e fjalës së drejtpërdrejtë bëhet nyja emocionale e romanit dhe përcakton fatin e tyre.
Autori e ndërton rrëfimin me një ndjeshmëri të veçantë ndaj botës së brendshme të personazheve. Arbeni dhe Zana nuk janë vetëm dy figura të një historie dashurie; ata përfaqësojnë njeriun që në momente të caktuara të jetës gjendet përballë një zgjedhjeje dhe nuk arrin ta bëjë atë. Frika, pasiguria, rrethanat dhe pritja e gjatë mund të bëhen po aq përcaktuese sa vetë dashuria. Kështu, heshtja nuk mbetet thjesht mungesë fjalësh, por shndërrohet në një forcë që ndikon mbi fatin e personazheve.
Rrëfimi merr një dimension edhe më të thellë kur në jetën e tyre ndërhyjnë rrethanat e vështira historike. Lufta në Kosovë bëhet pjesë e sfondit të kësaj historie, duke treguar se si ngjarjet e mëdha historike mund të ndërhyjnë në jetët e zakonshme dhe të ndryshojnë rrjedhën e tyre. Dashuria e dy të rinjve mbetet e pezulluar ndërsa jeta i detyron të marrin rrugë të tjera. Vitet kalojnë, krijohen familje, ndërtohen jetë të reja dhe secili përballet me përgjegjësitë e veta, por kujtimi i asaj që nuk u tha nuk zhduket.
Një nga dimensionet më interesante të romanit është pikërisht marrëdhënia mes kujtesës dhe kohës. Koha mund t’i largojë njerëzit fizikisht, mund t’i ndryshojë dhe t’i vendosë në rrethana krejtësisht të tjera, por nuk ka gjithmonë fuqinë për t’i fshirë ndjenjat. Takimi pas shumë vitesh mes Arbenit dhe Zanës bëhet një moment kulmor, jo sepse e ndryshon jetën e tyre, por sepse më në fund u jep mundësinë të thonë atë që nuk e kishin thënë dikur.
Në këtë pikë romani merr edhe një kuptim filozofik. Çfarë do të kishte ndodhur sikur njëri prej tyre të kishte folur në kohë? A do të kishte marrë jeta një tjetër drejtim? A do të ishin bashkë sot? Këto pyetje nuk kanë nevojë domosdoshmërisht për përgjigje, sepse vetë pasiguria e tyre është pjesë e bukurisë së rrëfimit. Autori e lë lexuesin të mendojë për mundësitë e humbura dhe për ato kthesa të vogla që mund ta ndryshojnë një jetë të tërë.
Në aspektin letrar, “Dashuria në heshtje” mbështetet te një rrëfim emocional, i kuptueshëm dhe i afërt me lexuesin. Gjuha e drejtpërdrejtë e bën historinë të lehtë për t’u përjetuar, ndërsa kujtimet dhe rikthimet në të kaluarën i japin romanit një atmosferë nostalgjike. Forca e veprës nuk qëndron te dramatizimi i tepruar, por te ndjenja e njohur njerëzore që përcjell: dëshira për të ditur se çfarë do të kishte ndodhur nëse do të kishim guxuar të flisnim.
Nga këndvështrimi im, romani ka vlerë pikërisht sepse nuk e paraqet dashurinë si një përrallë me fund të përsosur. Përkundrazi, ai e paraqet atë si një ndjenjë njerëzore, me pasiguri, frikë, humbje, pritje dhe kujtime. Arbeni dhe Zana nuk janë heronj të një dashurie klasike që përfundojnë duke jetuar përgjithmonë bashkë. Ata janë dy njerëz që e kuptojnë shumë vonë se ajo që kishin ndier dikur ishte e vërtetë. Dhe kjo e bën historinë e tyre më njerëzore.
Një nga mesazhet më të fuqishme që përcjell romani është se heshtja mund të jetë po aq vendimtare sa fjala. Një fjalë e pathënë mund të ndryshojë një marrëdhënie, një zgjedhje mund të ndryshojë një jetë, ndërsa një kujtim mund të mbijetojë përtej viteve. Në këtë kuptim, “Dashuria në heshtje” nuk është vetëm një roman për dashurinë e dy personazheve, por edhe një pasqyrë ku shumë lexues mund të gjejnë një pjesë të historisë së tyre.
Vepra të shtyn të mendosh për njerëzit që kanë kaluar në jetën tonë, për mundësitë që kemi humbur, për fjalët që kemi mbajtur brenda dhe për ato momente kur kemi menduar se do të kemi gjithmonë kohë për të thënë atë që ndiejmë. Por koha, siç dëshmon edhe ky roman, nuk pret gjithmonë.
Në fund, “Dashuria në heshtje” mbetet një rrëfim për një dashuri që nuk u realizua në formën që mund të kishte dëshiruar zemra, por që nuk u shua. Është një histori mbi kujtesën, pendesën, kohën dhe fuqinë e ndjenjës njerëzore. Arbeni dhe Zana na kujtojnë se jo çdo dashuri duhet të përfundojë me bashkim për të qenë e vërtetë. Disa dashuri mbeten në kujtime, disa në një shikim, disa në një fjalë të pathënë dhe disa në një zemër që i ka ruajtur për dekada.
“Dashuria në heshtje” është, mbi të gjitha, një roman që na fton të mos e shtyjmë të vërtetën e zemrës për një ditë tjetër. Sepse ndonjëherë, ajo që nuk e themi sot, mund të na shoqërojë në heshtje për gjithë jetën.
Shkraur nga Rrahman Hyseni
